
Casi se me atraganta la leche de camello. Y no por el sabor, que me recuerda al yogur líquido y que ya había probado antes. Tampoco por los fideos, de los gordos, que me hicieron comer con tenedor y que no había conseguido digerir aún —no soy de comerme una sopa a las diez de la mañana, pero habría sido descortés no aceptar lo que te ofrecen—. Por el mismo motivo había inhalado obediente de la hermosa snuff bottle de marfil blanco que el padre y cabeza de familia nos ofreció, uno a uno empezando por los hombres, y que no contenía perfume como yo creía, sino tabaco. Además la abuela había estado cocinando aquellos fideos en el hornillo junto a la columna central desde que llegamos al ger, aquella vivienda nómada, tradicional, redonda. Que tenía el mismo suelo de plástico imitando al parqué que usaba mi familia para el porche de la tienda de campaña, y que estaba presidida por una corona de figuras budistas y colores y fotografías donde se sentaba el padre, el pastor, rodeado de sus trofeos y medallas ganadas a caballo. Tenías que agacharte al entrar para no golpearte la cabeza con el marco de la puerta y sentarte donde te correspondía, al lado derecho si eras hombre o al izquierdo si eras mujer o extranjero, en bancos que servían también de camas. Pero no, no fueron ni los fideos ni la leche de camello, no. Fue por la pregunta. Demasiado íntima. Aunque, la verdad, no me hubiera molestado tanto si hubiese sido horas después, una vez pasadas las formalidades, cuando ya habíamos compartido y terminado una botella de whisky escocés y cuando ya habíamos abrazado ovejas y caballos y camellos de dos jorobas en mitad del desierto del Gobi. Y cuando las cámaras ya habían dejado de grabar nuestras conversaciones y nuestras experiencias como visitantes primerizos a aquella desértica cuña entre dos gigantes, Rusia y China. Pero no, fue mucho antes de sentirme cómoda, cuando yo todavía digería los fideos y el pastor no me había regalado aún una camella hembra de cuatro años de edad, que comenzaría a tener crías al año siguiente —mis propios camellos—, cuando me hizo la pregunta. El hombre quería saber por qué yo no tenía hijos a mi edad. Al menos eso fue lo que me tradujeron. Porque él no hablaba inglés ni nosotros mongol, lengua de cadencia asiática pero gutural al máximo, en la que la palabra «vale» sonaba como prepararse a escupir. Por eso nuestras conversaciones eran una cadena de monólogos y pausas y teníamos que fiarnos de lo que las chicas que nos habían invitado y hacían de guías y traductoras compartían con nosotros. Y supongo que la pregunta derivaba de lo que él había dicho justo antes y había provocado los gestos de sorpresa y las risitas, y que nos tradujeron solo de vuelta en el coche porque había que guardar los chismes más jugosos para las ocho horas que llenar de regreso a Ulán Bator, por una de las cuatro carreteras que cruzan el país y su amarillento paisaje mezcla de las películas Mad Max y Dune, que a mí me recordaba a los campos de Castilla en verano, excepto por la nieve que aún se acumulaba en las laderas. Una lástima, me hubiera gustado saberlo horas antes para darles la enhorabuena. Saber que la pastora, la mujer que al llegar vestía pantalón de chándal y camiseta de las que podrías comprar en el rastro de mi pueblo los jueves, muy de estar en su casa hasta que tuvo que arrojarse encima un hermoso deel azul para las cámaras, estaba embarazada. Y que era el sexto o el séptimo vástago, aunque nosotros solo vimos a tres. «Aquí afuera, en el desierto, no hay nada más que hacer», es lo que aparentemente había dicho el pastor. Y yo pensé de nuevo en la distribución de la yurta, que venía a ser un espacio abierto sin esquinas ni intimidad, y que los niños dormían en otra más pequeña al lado pero la abuela no: aquella mujer huesuda y sabia que removía los fideos dormía en la tienda principal y no quise sacar más conclusiones. Me encogí de hombros. «Porque no todo el mundo tiene que tener hijos», respondí porque qué más daba mi respuesta, si no podía hacerme entender y a nadie más que a mí le importan mis razones.
Би ингэний сүү уугаад огих шахсан. Амтнаас нь болоод биш л дээ. Өмнө нь амталж байсан. Шингэн тараг шиг амтыг амтыг эргэн сануулав. Зузаан гурилаас ч болоогүй. Сэрээгээр идэх болсон ч хоолой даваагүй. Би өглөөний 10 цагт шөл иддэггүй ч өгсөн хоолойг нь идэхгүй гэвэл бүдүүлэг хэрэг болно. Бас эелдэг байх үүднээс ясан цагаан өнгөтэй гоёмсог хөөргийг гэрийн эзэн эрчүүдээс эхлэн хүн бүрт барив. Үнэртэй ус гэж бодсон ч үгүй байв. Хамрын тамхи гэнэ. Нүүдэлчдийн уламжлалт сууц болох дугуй хэлбэртэй гэрийн гол хэсэгт байх зуухан дээр эмээ гоймонтой шөлийг чанаж байв. Манай гэрийн үүдний модон шал шиг дуураймал хээтэй хулдаастай. Гэр дотор бурхан шүтээн, өнгө нэмсэн гэрэл зургууд дунд малчин аавын цом, медальтай морин дээр авхуулсан зураг нь харагдана. Гэрт орохдоо тонгойхгүй бол хаалганд толгойгоо цохиулна. Эрчүүд гэрийн баруун талд суудаг бол, эмэгтэйчүүд, гадны хүмүүс зүүн талд суух ёстой. Сандал шиг сууна, бас унтах ороо ч болгоно. Үгүй ээ. Гурилтай шөл биш. Ингэний сүүнд биш. Асуусан асуултад учир байв. Хэтэрхий хувийн асуулт. Үнэнийг хэлэхэд хэдэн цагийн дараа Говьд шил Шотланд вискигээ дуусгаж, хонь, адуу, тэмээ тэврэн, чөлөөтэй болсны дараа асуусан бол энэ асуулт надад хүнд санагдахгүй байсан. Бидний яриаг камернууд бичихээ больж, Орос, Хятад гэх хоёр том гүрний дунд орших говь цөлийн нутагт анх удаа ирсэн сэтгэгдлээ ярьж эхэлсний дараа асуусан бол. Гэтэл үгүй ээ. Биеэ барилгүй чөлөөтэй байхаас бүр өмнө нь гурилтай шөл идэж байхад, малчин ах дөрвөн настай гуныг надад бэлэглэхээс өмнө, дараа жил нь энэ гуна надад тугал гаргаж өгөх тухай ярианаас өмнө тэр надаас асуулт асуусан. Өдий насанд яагаад үр хүүхэдгүй яваа юм гэж тэр надаас асуусан. Орчуулгыг нь би тэгж ойлгосон. Тэр англиар ярьдаггүй, бид монголоор ярихгүй. Ази аялгатай хэл ч зандарч буй аятай сонсогдоно. “За” гэдэг үг нь нулимахаар зэхэж буй мэт сонсогдоно. Тийм учраас бидний яриа нэгэн хэмнэлээр, хэд хэдэн удаа тасалдан өрнөсөн. Биднийг урьсан эмэгтэй биднийг чиглүүлж, орчуулга хийж өгч байв. Би бодох нь ээ.. Тэр асуулт нь өмнө нь түүний хэлсэн үгнээс нь үүдэлтэй байж. Түүнээс болж хүмүүс инээлдэн, гайхсан харцаар нэгнээ харцгаасан бөгөөд бид машин руу буцах замдаа л орчуулгыг нь сонссон. Учир нь хамгийн сонирхолтой яриаг Улаанбаатар буцах найман цагийн аялалдаа зориулж хадгалсан хэрэг. . Монгол Улсыг хэрээслэн гатлах дөрвөн авто замын нэгнээр нь бид явсан ба шаргалтан харагдах байгалийг тогтоц нь Mad Max болон Dune кино хосолсон мэт харагдана. Налуу хэсгүүдээр цас тогтсоныг эс тооцвол зун цагийн Кастилийн талбайг сунагдуулам. Хэдэн цагийн өмнө юу гэж асуусныг нь мэдээгүй нь таагүй хэрэг. Малчин эмэгтэй бие давхар байсан ба биднийг ирэхэд биеийн тамирын өмд, цамцтай, яг л гэрийн хувцастайгаа байсан. Ийм хувцсыг манай тосгонд Пүрэв гараг болгон гардаг задгай зах дээрээс авч болно. Харин камерын бичлэгт зориулж цэнхэр дээл гаргаж ирж өмсөөд үзэсгэлэнтэй болов. Зургаа билүү долоо дахь хүүхэд гэсэн. Бид гэхдээ гурвыг нь л харсан. “Говь цөл өөр хийх зүйл байхгүй” гэж малчин хэлсэн. Тэгээд гэр дотор ямар байдгийг би эргэн бодсон. Булан, хувийн орон зай гэх газар байхгүй нээлттэй. Хүүхдүүд хажуу хаалганд унтах ч эмээ энд хамт унтдаг. Гурилтай шөл хийх туранхай, ухаан дарсан эмэгтэй гол гэрт унтдаг байх. Би өөр дүгнэлт хийхийг хүссэнгүй. Мөрөө хавчаад өнгөрөв. “Хүн болгон хүүхэдтэй болох албагүй” гэж би хариулсан. Би өөрийгөө ойлгуулж чадаагүй ч, яагаад гэдэг шалтгаан надад л хамаатай болохоор бусдад нь хамаагүй шүү дээ.
El TK237 aterrizó con más de una hora de retraso, dejando tan solo veinte minutos de transbordo a los pasajeros con destino a Londres, que tuvieron que correr atravesando el aeropuerto de Estambul desde la zona D hasta la A, maldiciendo con un genuino olor a sudor a sus acompañantes en las siguientes cuatro horas y quince minutos de vuelo.
«Todo país tiene un momento histórico del que avergonzarse». Me dijo mi amiga mientras recorríamos las calles que rodean el Theaterplein, abarrotadas de puestos de flores y comida, pero ya sin pájaros por el calor. Hacía más de diez años que había vivido en aquella ciudad, así que me contaba la historia para recordarla ella. Cómo en aquella plaza llena de arbustos y plantas, o tal vez fue en aquella otra más al norte, había tenido lugar la Exposición Internacional de Amberes.
A una de sus ediciones, me contaba mi amiga, el rey Leopoldo II de Bélgica mandó traer un pueblo entero desde su nueva colonia, el Estado Libre del Congo. Y al parecer los hombres, mujeres y niños de aquel pueblo congoleño habían permanecido expuestos al público belga durante más de seis meses. Doscientos días viviendo en una réplica de su hogar bajo las miradas constantes de los visitantes europeos. Algunos conocieron enfermedades nuevas y no regresaron. Noté que mi amiga dudaba, si lo que recordaba era cierto, si debía decirlo o no. Unos murieron y otros nacieron. Una mujer vino embarazada. Seis meses de gestación dentro de un zoológico humano. Y dar a luz como parte de una exhibición.
Regresamos a la casa donde dormiríamos, un impresionante apartamento doble de cuatro pisos, techos altísimos y escaleras de vértigo. Al acostarnos descubrí que mi habitación albergaba detrás de la puerta una cuna, blanquísima, antigua. Me pregunté quién la habría usado, los dueños de la casa no tenían hijos. Tal vez una visita. Tal vez era decoración. Al cerrar los ojos imaginé el contraste de aquel blanco cegador con la piel brillante y tersa del recién nacido congoleño. Aquella noche tuve un sueño febril, semiconsciente. Sentía que la habitación se había llenado de gente, que me observaban mientras dormía. Podía sentir la quemazón de sus ojos sobre mí. Algunos decían mi nombre, otros me lanzaban mensajes en una lengua que no entendía. Creo que intentaban despertarme. Pero yo no podía abrir los ojos.
En la sala de embarque del Eurostar con destino Brussels-Midi/Zuid, un grupo de chicas sentadas en el suelo descubren, mientras van pasando discretamente una botella de vino de mano a mano, que dos de ellas se han acostado con el mismo tipo, un tal Jake, el fin de semana pasado. Todas ríen, incluyendo las dos aludidas, que no volverán a hablarse en todo el viaje.
Lo que no había entendido a través de los mapas o las fotos es que en Anilao la vegetación, los árboles, llegan literalmente hasta la playa. O más bien hasta las rocas y piedras que sirven de límite entre el mar y la hilera de resorts frente a él, edificios pegados unos a otros que anuncian la posibilidad de bucear con vistosos murales de corales y peces exóticos. Detrás de los resorts hay casas, familias, vida. Lo sé por los niños que a veces se asoman con sus perros al área de piscina de mi pedazo de hilera. Por eso y por el gallo que desafina a todas las horas del día y de la noche bajo mi ventana.
Ang hindi ko nakita sa mapa at sa mga larawan ay literal na umaabot hanggang sa dagat yong mga halaman at mga puno. O kung hindi man literal na umabot sa dagat, abot ito hanggang sa mga bato na humihiwalay sa dagat at sa hilera ng mga resorts sa harap ng dagat, mga magkakadikit ng gusali na puro nagpapakita ng mga patalastas ng mga diving trips kung saan makikita ang mga iba’t ibang makulay na corals at kakaibang isda. Sa likod ng mga resorts ay may mga bahay, mga pamilya at tuloy tuloy ang buhay. Nalaman ko yon kasi madalas na nagpupunta yong mga bata kasama yong mga alaga nilang aso malapit sa swimming pool nong resort kung saan ako tumuloy, isama mo na pati yong mga manok na nasa ilalim ng kwarto ko na nag-iingay buong magdamag mula umaga hanggang gabi.
El acceso al mar tampoco era lo que esperaba, apenas un par de escalones al costado del resort en los que esquivar tendederos repletos de sábanas. Ninguna playa cercana. Y el agua estaba tan turbia que no podía distinguir ni mis propias piernas. Así no iba a ver los peces o corales prometidos. Había otra chica en el agua, con una camiseta de neopreno rosa, que acababa de mudarse de vuelta a Filipinas. «Are you swimming alone?» Le respondí que sí y, sin pedirlo, me ofreció un pacto: seríamos guardianas la una de la otra («Ok then I watch you and you watch me»). Pensé que eso nos convertía en hermanas marinas, sea sisters. Aunque el término me pareció carente de significado comparado con la soul sister que había encontrado el día anterior en Ciudad Quezón. Nos habíamos refugiado de la tormenta en una carinderia, uno de esos establecimientos en los que se apunta con el dedo a través de la vitrina para elegir la cena: kare-kare, arroz, sopa. Y bastaron un par de horas de conversación y platos compartidos para descubrir lo mucho que Carol y yo nos parecíamos, la similitud con la que entendíamos la vida y las relaciones.
Di ko din inaasahan na yong daan papuntang dagat ay konting lakad lamang mula sa gilid ng resort ngunit kailangan ko iwasan lahat ng mga sampayan na puno ng mga kumot. Walang malapit na dalampasigan. Sobrang labo ng tubig hindi ko rin makita ang mga sarili kong binti. Hindi ko din makikita ang mga corals at isda na ipinapakita nila sa mga larawan. Meron akong nakausap na isa pang babae na habang nasa dagat, suot nya ang isang pink na wet suit, kakabalik lang daw niya sa Pilipinas. Tinanong nya ako “Are you swimming alone?” Sabi ko oo. Tapos inialok niya na bantayan namin ang isa’t isa “ok then, I watch you and you watch me” Sa tingin ko naging sea sisters kami noon ngunit hindi naging gaanong makabuluhan yong pakiramdam kung ihahalintulad ko sa nakilala kong soul sister sa Quezon City noong nakaraang araw. Habang malakas ang ulan, sumilong muna kami sa isang carinderia, isa itong maliit na kainan kung saan ituturo mo yong pagkain na gusto mo na naka-display sa likuran ng salamin kagaya ng kare-kare, kanin, sopas. Habang kumakain kami, saglit na usap pa lamang namin, nalaman ko na agad kung gaano kadami ang pagkakaparehas namin ni Carol. Parehas ang aming mga pananaw sa buhay at sa mga relasyon.
Regresé desilusionada de mi primera excursión marítima. De vuelta en el resort encontré a cinco mujeres sentadas en sillas de plástico alrededor de una mesa de camping. Se levantaron al verme y me ofrecieron todo lo que tenían a mano: una silla, una toalla, un menú. La mujer de mediana edad hablaba bien inglés y no se sorprendió de que no pudiera ver nada en el agua. Algo sobre las mareas. Me dijo que lo intentara por la mañana. Las otras mujeres —adivinaría que una abuela, dos hermanas y una hija— me miraban con curiosidad. Quizás porque estaba sola. Y no únicamente viajando sola. Era temporada baja, las lluvias ya se habían instalado en gran parte de la isla y no había casi turismo. Así que, según me aclararon, yo era la única huésped que quedaba.
Bumalik ako na dismayado sa una kong sea adventure. Pag balik ko sa resort, nakita ko yung limang babae na nakaupo sa mga upuan na plastik na nakapalibot sa lamesa na pang-camping. Tumayo agad sila nung nakita ako at inalok ako ng lahat ng kung anong meron sila; upuan, tuwalya, at yung menu nila. Yung isang babae na maaaring nasa gitnang-edad , mga nasa kuwarenta na siguro, kinausap ako at magaling siya mag-English. Di siya nagulat na wala akong nakita sa dagat. Parang tungkol sa kati ng tubig yung nasabi niyang dahilan. Tapos sabi niya subukan ko nalang daw ulit sa umaga. Yung iba pang mga babae, sa tingin ko; isang Lola, dalawang magkapatid na babae, at isang anak na babae ng isa sa magkapatid, tinignan ako na parang nagtataka sila. Sa tingin ko dahil mag isa lang ako. At maaring hindi lang dahil sa mag-isa akong nagbyahe, kung hindi dahil din sa panahon na tag-ulan at halos walang mga turista. Sabi nila sa akin, ako nalang daw natitirang bisita nila.
Y no conseguí acostumbrarme a ello. A que las mujeres se pusieran de pie cada vez que me veían. Al «Yes, ma’am». A recibir un menú a cualquier hora del día. O a las cenas del restaurante, siempre sentada en la misma mesa, las otras vacías excepto una, tres filas por detrás de mí, en la que la hija chateaba por el móvil esperando pacientemente a que yo terminara de comer. Me recordó al camarero del hotel de Makati, un chico seguramente de la misma edad, también guardando la espalda de uno de los comensales mientras yo desayunaba cerdo a la cubana y un delicioso café barako. La espalda era de un hombre mayor que, tan discretamente como pudo, comenzó a vomitar junto a la puerta del local. Lo hizo sin apenas moverse, inclinado hacia un lado de su silla, sin decir una palabra. Los camareros tardaron en percatarse. Cuando lo hicieron, mientras alguien limpiaba el suelo, alguien le traía agua y alguien hablaba con él, ese chico se quedó allí, de pie, acariciando con gesto tierno la espalda del hombre, reconfortándole.
Di ako masanay kung paano ang trato nila sa akin kagaya nung palaging pag tayo nila kapag nakikita ako at pag sabi ng “Yes, ma’am”, tapos pag aalok nung menu maya’t maya. O yung hapunan sa restaurant, na palagi ako inuupo sa iisang lamesa. Lahat ng upuan walang laman maliban lang sa isang upuan na nasa pangatlong hilera sa likod ko, dun umuupo yung pinaka batang babae para makipag usap sa cellphone niya habang hinihintay ako matapos kumain. Naalala ko sa kanya yung isang waiter sa Makati, maaaring kasing edad niya, na tumayo sa likod ng isang mama na kumakain sa restaurante kung saan ako ay kumakain ng Cuban-style pork at nainom ng masarap na barako coffee. Matanda na yung mama, at sa pinakamaingat niyang paraan, nasuka siya sa may pinto. Halos di siya gumagalaw, sumandal lang sa gilid ng upuan niya, walang sinasabi na kahit ano. Medyo natagalan bago siya napansin nung mga waiter. At nung napansin na nila, nilinis nung isa yung sahig habang may isa naman na kumuha ng tubig para sa kanya. Tapos may isa din na kumausap sa kanya, at yung binatang waiter na hinihimas lang ng mabagal ang likod niya para maibsan ang pakiramdam niya.
La ventaja de ser la única huésped era tener uso exclusivo de la piscina, y cuando no llovía yo pasaba todo el tiempo posible haciéndome la muerta en su centro, donde el agua estaba menos caliente. Aunque lo hacía sintiendo sobre mí los ojos de aquellas mujeres. Para alejarme de sus constantes miradas de supervisión, aprendí a usar el kayak y me dediqué a espiar el resto de resorts desde el agua, buscando a algún otro turista. Observé que varios estaban abandonados y parecían sacados de la película Jumanji, con la vegetación corroyendo paredes y techos, junto a otros laboriosamente cuidados, uno de ellos falsificando una estampa griega con el blanco y azul característicos de Santorini. A veces me abordaban piratas inversos, que se aproximaban a mi kayak desde sus bangkas con balancines, no para llevarse tesoros sino para ofrecerlos. Cajas con tapas de plástico y compartimentos repletos de corales y perlas de todos los colores, convertidas en collares, pendientes y pulseras, que lanzaban desde su barca a mi canoa con una despreocupación que no entendí.
Ang pinaka Magandang parte ng pagiging nagiisang bisita ay solo ko lang para sa sarili ko yung swimming pool. Kapag hindi naulan, nagtatagal talaga ako ng mahabang oras at nagpapalutang sa gitna, nag papanggap na parang patay, kung saan medyo mas malamig yung tubig. Kahit na pakiramdam ko pa din ay pinapanood ako ng mga babae. Para maiwasan yung panunuod nila, inaral ko kung paano gamitin yung kayak, tapos ginugol ko ang oras ko sa pagespiya ng ibang resort mula sa dagat, habang nag hahanap ako ng iba pang turista. Napansin ko na parang karamihan sa kanila ay abandonado na, kamukha nung mga nasa pelikula na Jumanji. Halos matakpan na ng mga halaman yung mga pader at bubong nung mga gusali, habang ang iba ay nanananitili pang maayos, may isa pa na parang ginagaya yung mga gusaling griyego sa Santorini na may kulay puti at bughaw. Minsan may lumalapit sakin na “reverse pirates” gamit yung mga bangka nila na may katig, ngunit hindi para magnakaw ng kayamanan sa akin, kung hindi para mag benta ng kanilang kayamanan. Meron silang mga kahon na plastik na puno ng iba’t ibang kulay ng corals at pearls na ginawa nilang kwintas, hikaw, at bracelets, tapos di ko maintindihan bakit nila binabato sa kayak ko yung mga binebenta nila na para bang wala silang pake kung mahulog man sa dagat.
La última noche bajé al restaurante antes de lo habitual. Cuando me di cuenta de que había interrumpido la cena de aquellas mujeres, intenté regresar a mi habitación. Pero la abuela me invitó a sentarme con ellas. Enseguida me pasaron un plato y continuaron conversando en tagalo. La hija hablaba algo de español y me traducía las bromas que recibía sobre el supuesto novio con el que chateaba. Así compartí su adobo, compartí sus risas y, finalmente, compartí un pedazo de aquella isla.
Sa huling gabi ko dun, pumunta ako sa restaurant ng mas maaga. Nung napansin ko na naabala ko yung hapunan nung mga babae, sinubukan ko nalang bumalik sa kwarto ko, pero bigla akong inaya nung lola nila na makiupo sa kanila. Inabutan agad nila ako ng plato at nag usap na sa wikang tagalog. Yung anak na nag sasalita ng konting Espanol at isinalin niya yung ibang joke na sinasabi nila tungkol sa kasintahan niya na kausap niya sa cellphone. Ako ay nakihati sa Adobo nila, sa tawanan nila, at higit sa lahat, nakihati ako sa maliit na bahagi ng isla nila.
Los ocupantes de las filas diecisiete a la veintitrés comprenden perfectamente, al final del vuelo, por qué la pareja viajaba en asientos separados, y miran con respeto a la mujer cuando regresa desde la fila cuarenta y uno, tan lejos como le fue posible de los ronquidos de su marido.
Son las cinco y veintitrés de la madrugada del lunes cuando, después de casi doce horas de espera, nos comunican que por fin han encontrado una habitación libre. Mientras el celador regresa con una silla de ruedas, nos despedimos mentalmente del ala de A&E del Peterborough City Hospital: de las hileras de sillas azules, de las paredes verde claro, del olor dulzón, mezcla de sudor y café. Me pregunto qué será de los extraños que nos han acompañado en esta noche tan larga.
Algunos estaban aquí ya a nuestra llegada. Como la chica rubia, veinteañera, sentada en la esquina, que se ha dejado caer contra la pared y se abstrae con una continua retahíla de vídeos en el móvil. Al principio la acompañaba un chico de su edad, probablemente un novio que se marchó en torno a la medianoche. Desde entonces, el sarpullido que trajo en el brazo derecho se le ha extendido al cuello y parte del rostro. O la jugadora del equipo local de netball, según proclama la insignia de su sudadera, a la que presté mi cargador del móvil y me ofreció como intercambio una de esas novelas policíacas que venden a dos por uno y convierten las estanterías de WHSmith en un paisaje desolador.
El resto han ido llegando a lo largo de la tarde y de la noche del domingo. La mayoría solos, como Samantha, una mujer mayor, en buena forma a sus setenta y tantos, vistiendo pantalones cortos, camiseta de tirantes y sandalias, como si acabara de llegar de la playa, aunque no hay ninguna cerca. Otros han venido acompañados de un ser querido. Tienen que quererte para lapidar hora tras hora contigo en un lugar tan devastador, tan inhóspito. La mujer de pelo verde fosforito llegó con una pareja con tatuajes y piercings a juego. Me los imaginaría montados en sendas Harley Davidson si no fuera porque ella se dobla del dolor a cada minuto. A veces el sufrimiento es mayor cuando hay testigos. También hay casos extraordinarios que han venido con la familia al completo. Como el hombre pakistaní tumbado a lo largo de tres sillas, apoyando su cabeza en el regazo de un hermano mientras otro lo custodia de pie, y cuyo teléfono no dejó de emitir una estridente música electrónica hasta que aparecieron también en la sala su mujer y varios niños. Lo más significativo, lo que los demás no podemos dejar de mirar, es cómo se descalzó al llegar y sus pies desnudos están cada vez más cerca, rozando ya, a la veinteañera rubia.
Para no aburrirnos demasiado, cada tanto nos intercambiamos accidentalmente las sillas. Dicen tu nombre y persigues la esperanza hasta otra sala, donde solo te toman muestras o te informan de los siguientes pasos (escáner, hablar con el cirujano, esperar resultados de la analítica), y la esperanza se hace añicos difíciles de digerir cuando te mandan de vuelta y ya no hay dos asientos contiguos o alguien se ha adueñado de la posición privilegiada junto a las máquinas expendedoras, las sillas más deseadas por la mínima intimidad que ofrece el hueco en la pared.
Porque doce horas dan también para compartir muchos detalles íntimos. Como la videollamada de una mujer entrada en años y en carnes que hablaba en francés con un chico bastante más joven y guapo que atiende la llamada desde su cama, semidesnudo, mientras a su alrededor nos preguntamos qué relación la une a ella con ese torso tan bien definido del otro lado de la línea. También momentos de angustia, como cuando el adolescente perdió el conocimiento y cayó, todo lo largo y pesado que era, contra la puerta de la sala de triage y la enfermera fue incapaz de frenar su caída o de levantarlo y tuvo que gritar pidiendo ayuda a los tres guardias de seguridad. Los mismos que, horas después, abrieron a golpes la puerta de uno de los servicios para sacar a la fuerza a un hombre obviamente ebrio que, a pesar de las apariencias, negaba rotundamente haberse metido allí a dormir la mona.
Pero la historia que sé que no olvidaré, las palabras que recordaré aunque no regrese nunca a esta sala de espera, son las de la mujer de pelo mitad castaño, mitad gris. Vino porque su marido necesitaba que le cambiaran el catéter. Era la segunda vez que venían a urgencias por el mismo motivo ese fin de semana, dijo tan pronto como llegó, visiblemente enojada. Él apenas hablaba o se movía, aunque manejaba él mismo los controles de su silla de ruedas, que costaba encajar entre filas de sillas y cuerpos. Cuando un enfermero nos escoltó para tomar muestras y me pidieron que esperara en el pasillo, mochila al hombro, pude oírla. La mujer estaba dentro de una sala adyacente con la puerta abierta e insistía en ver a un médico; se negaba a que fuera un auxiliar quien cambiara de nuevo el catéter. Y ahora, mientras el celador nos conduce hacia un pasillo desconocido, mientras atravesamos las puertas dejando atrás el rastro de emergencia, intercambiamos un leve gesto que significa buena suerte. En su mirada entiendo que me vio en el pasillo («Do you know what it is to see a person you love in pain day after day?») y que sabe que la escuché decirlo («He is diabetic. Do you know what he told me this morning? Give me the insulin pen and walk away»).







